Kỳ nghỉ lễ kéo dài là khoảng thời gian để các gia đình nghỉ ngơi, sum họp và đưa trẻ đi chơi sau những ngày học tập, trị liệu đều đặn. Tuy nhiên, với trẻ khuyết tật - đặc biệt là tự kỷ - có thể kéo theo nhiều xáo trộn trong sinh hoạt, chế độ ăn uống, giấc ngủ và môi trường xung quanh.

Những thay đổi này đôi khi khiến trẻ dễ căng thẳng, tăng động, rối loạn hành vi hoặc gặp các nguy cơ mất an toàn như điện giật, bỏng, té ngã, đi lạc.

Theo thạc sĩ Phan Thế Hải, Giám đốc Cơ sở trợ giúp xã hội Thành Nhân (TPHCM), để kỳ nghỉ thực sự là khoảng thời gian vui vẻ, an toàn và có ích cho trẻ, phụ huynh cần chuẩn bị kỹ lưỡng cả về sức khỏe, môi trường sống, lịch sinh hoạt và cách hỗ trợ hành vi cho con.

Duy trì lịch sinh hoạt ổn định

Trẻ tự kỷ thường nhạy cảm với sự thay đổi. Khi lịch học, lịch trị liệu hoặc thói quen hằng ngày bị gián đoạn trong kỳ nghỉ, trẻ có thể cảm thấy bất an, khó thích nghi. Một số trẻ biểu hiện bằng việc khóc, chống đối, bám lấy người thân, tăng động hoặc tự kích thích nhiều hơn.

Phụ huynh nên cố gắng duy trì những mốc sinh hoạt quen thuộc của trẻ, như giờ thức dậy, giờ ăn, giờ ngủ, giờ tắm, giờ chơi và thời gian nghỉ ngơi. Không nhất thiết phải giữ lịch trình cứng nhắc, nhưng nên có một khung thời gian ổn định để trẻ biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo.

Trẻ tự kỷ tham gia một hoạt động vui chơi, trị liệu (Ảnh: NT).

Trẻ tự kỷ tham gia một hoạt động vui chơi, trị liệu (Ảnh: NT).

Với những trẻ có khả năng hiểu hình ảnh, cha mẹ có thể chuẩn bị lịch bằng tranh, ảnh hoặc ký hiệu đơn giản, và cần báo trước sự thay đổi để con có thời gian chuẩn bị tâm lý.

Kiểm soát chế độ ăn uống

Trong các dịp lễ, trẻ thường được tiếp xúc nhiều hơn với bánh kẹo, nước ngọt và thức ăn lạ lẫm. Với một số trẻ tự kỷ, việc ăn uống thất thường hoặc thay đổi thực phẩm đột ngột có thể gây khó chịu đường tiêu hóa, rối loạn giấc ngủ hoặc phát sinh hành vi không mong muốn.

Phụ huynh nên chuẩn bị sẵn các món ăn quen thuộc, phù hợp với trẻ, nhất là khi đi chơi xa hoặc về quê. Nếu trẻ đang có chế độ ăn riêng do bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng hoặc gia đình theo dõi, cha mẹ cần duy trì nhất quán trong kỳ nghỉ.

Bảo vệ trẻ trước các rủi ro trong sinh hoạt

Kỳ nghỉ là thời điểm trẻ ở nhà nhiều hơn, đến nhà người thân nhiều hơn hoặc tham gia các buổi tụ họp đông người. Môi trường mới có thể tiềm ẩn nhiều nguy cơ mà phụ huynh không lường hết.

Với trẻ khuyết tật, tự kỷ, khả năng nhận biết nguy hiểm có thể hạn chế. Trẻ có thể tò mò chạm vào ổ điện, dây điện, bếp nóng, nước sôi, dao kéo, thuốc, hóa chất tẩy rửa hoặc leo trèo ở những nơi không an toàn. Vì vậy, trước kỳ nghỉ, cha mẹ nên rà soát lại không gian sinh hoạt để ngăn những hiểm họa nêu trên cho trẻ.

Khi về quê, đi du lịch hoặc đến nhà người thân, phụ huynh cần quan sát trước khu vực trẻ sẽ chơi, xác định nơi có ao hồ, cầu thang, ban công, vật sắc nhọn hoặc khu vực dễ gây tai nạn để chủ động xử lý.

Nhiều trẻ tự kỷ, khuyết tật không thể tự chủ di chuyển, cần có sự chăm sóc đặc biệt từ người lớn (Ảnh minh họa: Hoàng Lê).

Nhiều trẻ tự kỷ, khuyết tật không thể tự chủ di chuyển, cần có sự chăm sóc đặc biệt từ người lớn (Ảnh minh họa: Hoàng Lê).

Phòng nguy cơ trẻ đi lạc

Một trong những lo lắng lớn của phụ huynh có con tự kỷ là nguy cơ trẻ đi lạc, đặc biệt tại nơi đông người như khu vui chơi, bến xe, sân bay, siêu thị, công viên, lễ hội hoặc bãi biển. Một số trẻ có xu hướng chạy khỏi người chăm sóc khi quá phấn khích, quá sợ hãi hoặc bị kích thích bởi âm thanh, ánh sáng, đám đông.

Khi đưa con em ra ngoài, cha mẹ không nên nghĩ rằng "có nhiều người lớn nên ai cũng sẽ trông", mà luôn cần có người phụ trách chính. Cha mẹ nên mặc quần áo dễ nhận diện cho con; với trẻ có nguy cơ đi lạc, phụ huynh có thể chuẩn bị thẻ thông tin để trong túi áo, balo hoặc đeo trên người bé.

Hạn chế để trẻ quá tải cảm giác

Nhiều trẻ tự kỷ nhạy cảm với tiếng ồn, ánh sáng mạnh, mùi lạ, đám đông hoặc sự va chạm cơ thể. Trong kỳ nghỉ lễ, các khu vui chơi, trung tâm thương mại, lễ hội, nhà hàng thường đông đúc và ồn ào. Điều này có thể khiến trẻ khó chịu, bịt tai, la hét hoặc có hành vi tự làm đau.

Trước khi đến một địa điểm mới, phụ huynh nên cân nhắc xem nơi đó có phù hợp với khả năng chịu đựng của trẻ hay không. Nên chọn thời điểm không tập trung đông người, có thể mang theo tai nghe chống ồn, vật dụng hoặc đồ ăn quen thuộc giúp trẻ bình tĩnh.

Nếu trẻ quá căng thẳng, phụ huynh không nên ép con tiếp tục tham gia mà cần chuẩn bị phương án rời khỏi nơi đó, đồng thời hỗ trợ hành vi cho trẻ bằng sự bình tĩnh và nhất quán.

Phụ huynh đưa con đi khám tâm lý tại bệnh viện ở TPHCM (Ảnh: BV).

Phụ huynh đưa con đi khám tâm lý tại bệnh viện ở TPHCM (Ảnh: BV).

Chuẩn bị thuốc và thông tin cần thiết

Chuyên gia chia sẻ, nếu trẻ có bệnh lý kèm theo, đang dùng thuốc hoặc có tiền sử co giật, dị ứng, hen, rối loạn tiêu hóa... phụ huynh cần chuẩn bị thuốc đầy đủ trước khi đi xa. Không nên tự ý ngừng thuốc trong kỳ nghỉ nếu chưa có ý kiến của bác sĩ.

Gia đình cũng nên mang theo một số thông tin cơ bản như chẩn đoán của trẻ, số điện thoại bác sĩ hoặc bệnh viện thường theo dõi trẻ. Khi đi du lịch, nên tìm hiểu trước cơ sở y tế gần nơi lưu trú để chủ động trong trường hợp khẩn cấp.

"Chăm sóc trẻ khuyết tật, trẻ tự kỷ trong kỳ nghỉ dài đòi hỏi phụ huynh phải chuẩn bị nhiều hơn, quan sát kỹ hơn và kiên nhẫn hơn. Khi được hỗ trợ đúng cách, trẻ vẫn có thể vui chơi, thư giãn, khám phá môi trường mới và gắn kết với gia đình", thạc sĩ Phan Thế Hải nói.

Theo dantri.com.vn

https://dantri.com.vn/suc-khoe/nhung-nguy-co-trong-ky-nghi-dai-voi-tre-tu-ky-khuyet-tat-va-cach-xu-ly-20260501104236143.htm