“Chi sai thì phải thu hồi nhưng thu hồi tiền chưa phải là kết thúc”

Vừa qua, Kiểm toán Nhà nước đã chỉ ra nhiều vi phạm trong việc chi sai chế độ chính sách theo nghị định 178 của Chính phủ. Trước những vấn đề được phát hiện, Bộ Nội vụ đã yêu cầu các bộ, địa phương rà soát toàn bộ các trường hợp đã nghỉ việc và hưởng chế độ theo Nghị định số 178/2024 và Nghị định số 67/2025.

Trao đổi với PV Dân Việt, TS. Luật sư Đặng Văn Cường – Văn phòng Luật sư Chính Pháp cho rằng, điều cần phân biệt rất rõ là sai sót trong quá trình thực hiện không đồng nghĩa với việc bản thân chính sách sai.

Theo Kiểm toán Nhà nước, hầu hết các cơ quan, tổ chức, đơn vị được kiếm toán đều có vi phạm, sai sót, có nguy cơ gây thất thoát, lãng phí lớn cho ngân sách nhà nước. Ảnh: Dân Việt

Cụ thể, theo báo cáo của Kiểm toán Nhà nước được công bố cho thấy một số địa phương có sai sót trong việc xây dựng tiêu chí, đánh giá đối tượng, thẩm định, phê duyệt và chi trả chế độ. Các địa phương được nêu gồm Hà Nội, TP.HCM, Đồng Nai, Lâm Đồng, Đắk Lắk, Gia Lai, Tây Ninh, Cần Thơ, Cà Mau và Sơn La.

Điều đáng chú ý, sai sót không chỉ nằm ở khâu tính toán tiền mà còn có những trường hợp cần xem xét về đối tượng được hưởng chính sách. Chẳng hạn, báo cáo đề cập trường hợp người được đánh giá “hoàn thành tốt nhiệm vụ” trong nhiều năm nhưng vẫn được phê duyệt nghỉ với lý do “không đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ”; có trường hợp hồ sơ về sức khỏe chưa đầy đủ; có nơi chưa đánh giá, xếp loại toàn bộ đội ngũ mà chỉ đánh giá những người có đơn xin nghỉ. Ở khâu tài chính, cũng có trường hợp xác định chưa đúng tiền lương làm căn cứ, tính sai trợ cấp, xác định sai thời gian hưởng hoặc chi ngân sách cho đối tượng chưa phù hợp.

TS. Luật sư Đặng Văn Cường – Văn phòng Luật sư Chính Pháp. Ảnh: Gia Khiêm

Luật sư Cường cho rằng: “Việc rà soát trên diện rộng là cần thiết. Nhưng rà soát phải nhằm tìm ra sai ở đâu, sai như thế nào, ai sai, nguyên nhân gì và hậu quả đến đâu, chứ không phải để mặc định rằng tất cả những người đã nghỉ theo Nghị định 178 đều có vấn đề”.

Luật sư Cường phân tích, về nguyên tắc quản lý ngân sách nhà nước, những khoản chi không đúng quy định phải được thu hồi, hoàn trả ngân sách. Báo chí dẫn quy định của pháp luật ngân sách theo hướng các khoản chi ngân sách không đúng pháp luật phải được thu hồi đầy đủ, kịp thời. Do đó, nếu rà soát xác định một khoản tiền đã chi không đúng đối tượng, không đúng chế độ hoặc vượt quá mức được hưởng, thì trước hết phải xác định chính xác số tiền và thực hiện thu hồi.

"Tuy nhiên, cần đặc biệt lưu ý: thu hồi tiền không đồng nghĩa với việc đã giải quyết xong trách nhiệm pháp lý. Một khoản tiền được chi từ ngân sách thường trải qua nhiều công đoạn: xác định đối tượng, lập hồ sơ, thẩm định, phê duyệt, quyết định nghỉ, xác định mức hưởng, bố trí nguồn kinh phí và thực hiện thanh toán. Vì vậy, phải làm rõ trách nhiệm của từng cá nhân, từng cơ quan ở từng khâu.

Bộ Nội vụ đã yêu cầu các bộ, cơ quan và UBND tỉnh, thành thực hiện ý kiến của Kiểm toán Nhà nước về giải quyết chính sách, chế độ theo Nghị định 178 (sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 67), theo chỉ đạo của Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà. Ảnh minh hoạ: N.T

Nếu người hưởng chính sách ngay tình, không biết và không thể biết việc cơ quan có thẩm quyền giải quyết sai, thì không thể đánh đồng họ với người cố ý làm sai hồ sơ hoặc người có hành vi gian dối để hưởng tiền. Ngược lại, nếu có người cố tình lập hồ sơ sai, khai báo gian dối, tác động để được hưởng chính sách hoặc cán bộ có hành vi cố ý làm trái, vụ lợi thì phải xử lý nghiêm”, luật sư Cường nêu rõ.

Luật sư: “Không nên hình sự hóa mọi sai sót”

Luật sư Cường cho rằng, đây là chính sách mới, chưa từng có tiền lệ, thời gian thực hiện gấp rút, thiếu hướng dẫn chi tiết lên việc thực hiện gấp rút, đôi khi là chủ quan nóng vội dẫn đến sai sót là có thể lý giải được, hơn nữa cũng có thể có những hành vi lợi dụng chính sách để trục lợi hoặc năng lực trình độ không đảm bảo gây ra thất thoát, thiệt hại.

“Cơ quan chức năng cần làm rõ từng trường hợp xảy ra sai sót để không chỉ khắc phục hậu quả mà còn xem xét trách nhiệm pháp lý, trách nhiệm pháp lý sẽ phụ thuộc vào hành vi vi phạm nếu có, sẽ phụ thuộc vào yếu tố lỗi, nguyên nhân động cơ của sự việc. Tùy vào từng trường hợp mà sẽ có kết luận và có hướng giải quyết khác nhau chứ không phải cứ sai sót, cứ thất thoát là xử lý hình sự, đây là điểm rất quan trọng trong việc giải quyết hậu quả tận gốc của việc tổ chức thực hiện chính sách này.

Đà Nẵng ban hành quy định mới về đánh giá, xếp loại chất lượng cơ quan hành chính và tập thể lãnh đạo, quản lý. Ảnh minh hoạ: Đình Thiên

Không phải cứ có khoản chi sai là mặc nhiên có tội phạm, có những khoản chi sai do hiểu sai chính sách, pháp luật, có những khoản chi sai do yếu tố khách quan và cũng có thể có những khoản chi sai là cố ý, bởi vậy cần phải phân loại, đánh giá từng trường hợp để có kết luận và có hướng xử lý, nếu vi phạm pháp luật thì người vi phạm sẽ phải chịu trách nhiệm pháp lý, trách nhiệm có thể là kỷ luật, là bị xử phạt vi phạm hành chính, là bồi thường thiệt hại hoặc cũng có thể đến mức phải chịu trách nhiệm hình sự nếu hành vi thỏa mãn các dấu hiệu cấu thành tội phạm”, luật sư Cường lý giải.

Dưới góc độ pháp lý, pháp luật quy định rất cụ thể trong các trường hợp xem xét trách nhiệm pháp lý, việc xem xét cần phải căn cứ vào hành vi vi phạm, căn cứ vào yếu tố lỗi, động cơ, mục đích và hậu quả, đặc biệt là cần phân biệt giữa sai sót nghiệp vụ, thiếu trách nhiệm, vi phạm hành chính, vi phạm kỷ luật công vụ và hành vi có dấu hiệu tội phạm.

Nếu cán bộ thực hiện sai do hiểu chưa đúng quy định, do thiếu kinh nghiệm, do áp lực thời gian, do lỗi vô ý hoặc do những nguyên nhân khách quan khác thì cần xem xét đầy đủ tính chất, mức độ, hậu quả và lỗi của người thực hiện để có hình thức xử lý phù hợp.

“Trường hợp có hành vi thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng, lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vụ lợi hoặc cố ý làm trái dẫn đến thiệt hại nghiêm trọng cho tài sản nhà nước thì có thể phải xem xét trách nhiệm hình sự nếu đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm. Trong khi đó, nếu chỉ là sai sót do nhận thức, nghiệp vụ hoặc lỗi vô ý ở mức độ chưa đến ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự thì không nên hình sự hóa.

Nguyên tắc xử lý phải là đúng người, đúng hành vi, đúng mức độ lỗi, đúng hậu quả và đúng quy định pháp luật. Nếu phát hiện ra có những hành vi cố ý như lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ, lạm quyền trong khi thi hành công vụ, tham ô tài sản hoặc vi phạm quy định về quản lý sử dụng tài sản nhà nước gây thất thoát lãng phí thì có thể xem xét xử lý hình sự với người vi phạm về các tội danh thuộc nhóm tội phạm tham nhũng và chức vụ quy định trong bộ luật hình sự. Còn những trường hợp sai sót, thậm chí vi phạm nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, hành vi chưa thỏa mãn dấu hiệu cấu thành tội phạm thì có thể xử lý ở mức độ nhẹ hơn như xử phạt vi phạm hành chính, xử lý kỷ luật...”, luật sư Cường nêu.

Khi “hoàn thành tốt nhiệm vụ” thành diện “không đáp ứng” xử lý ra sao?

Bên cạnh đó, luật sư Cường cho hay, một vấn đề rất đáng quan tâm là nếu qua rà soát phát hiện có người đáng lẽ không thuộc diện nghỉ nhưng đã được giải quyết cho nghỉ, thì không nên chỉ đặt vấn đề thu hồi tiền. Bởi nếu sai sót của cơ quan quản lý dẫn đến một người đang có năng lực, đang hoàn thành tốt nhiệm vụ, phù hợp với vị trí việc làm nhưng lại bị đưa ra khỏi bộ máy thì hậu quả không chỉ là vấn đề tài chính, đó còn là vấn đề về nguồn nhân lực và chất lượng của bộ máy nhà nước.

“Tinh giản biên chế phải hướng tới việc loại bỏ những vị trí không còn cần thiết, những người không đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ hoặc những trường hợp cần cơ cấu lại; chứ không phải là cơ học giảm số lượng bằng mọi giá. Nếu việc thực hiện chính sách dẫn đến “chảy máu chất xám”, làm mất đi những cán bộ có năng lực, kinh nghiệm, phù hợp với vị trí việc làm trong khi những người không phù hợp lại tiếp tục ở lại thì mục tiêu của cải cách bộ máy sẽ không đạt được. Vì vậy, nếu có trường hợp nghỉ sai và pháp luật cho phép, cơ quan có thẩm quyền cần nghiên cứu phương án khắc phục phù hợp, trong đó có thể xem xét việc phục hồi chức vụ, vị trí công tác hoặc bố trí công tác phù hợp với yêu cầu tổ chức bộ máy”, luật sư Cường cho hay.

Tất nhiên, theo luật sư, việc này phải căn cứ vào tình trạng tổ chức bộ máy hiện tại, vị trí việc làm, nguyện vọng của người lao động và các quy định pháp luật có liên quan; không phải mọi trường hợp đều có thể mặc nhiên quay trở lại vị trí cũ.

"Tôi cho rằng sau đợt rà soát này, điều quan trọng nhất không chỉ là thu hồi được bao nhiêu tiền mà còn phải trả lời được câu hỏi: Vì sao sai? Sai do cán bộ tham mưu? Sai ở khâu thẩm định? Sai trong quyết định của người có thẩm quyền? Sai do văn bản hướng dẫn chưa rõ? Sai do cách hiểu khác nhau giữa các cơ quan? Hay có dấu hiệu cố tình lợi dụng chính sách?

Đồng thời phải xác định đó là sai sót đơn lẻ hay sai sót có tính hệ thống. Nếu sai do quy định chưa rõ hoặc hướng dẫn chưa thống nhất thì phải sửa quy trình, hoàn thiện hướng dẫn. Nếu sai do năng lực cán bộ thì phải tăng cường đào tạo, kiểm tra, kiểm soát. Nếu sai do buông lỏng quản lý thì phải xác định trách nhiệm người đứng đầu. Nếu sai do cố ý trục lợi, tham nhũng, lợi dụng chức vụ quyền hạn thì phải xử lý nghiêm theo quy định. Có như vậy mới giải quyết được vấn đề từ gốc, thay vì chỉ xử lý từng trường hợp riêng lẻ", luật sư Cường nhấn mạnh thêm.

Theo danviet.vn

https://danviet.vn/chi-sai-che-do-theo-nghi-dinh-178-khi-hoan-thanh-tot-nhiem-vu-thanh-dien-khong-dap-ung-xu-ly-ra-sao-d1457862.html